КЫЙБЛАМ

Илфир Якупов Мәгариф министрлыгында татарча сөйләшә торган уенчыклар рекламалады

остаз — Sat, 21 Sep 2019 17:26:00 GMT

ТР Мәгариф һәм фән министры Рафис Борһанов татар зыялылары белән очрашып татар телен саклау һәм үстерү мәсьәләләре турында фикер алышты.

Татар теленнән VII халыкара олимпиада җиңүчеләре игълан ителде

Рафис Борһанов баланың күп телне белүе аны көндәшлеккә сәләтлерәк итә, дигән фикердә

Рафис Борһанов: Тел укыту мәсьәләсендә барысын да тыныч кына хәл итәчәкбез

Рособрнадзор бер генә милли тел дә кыерсытылмаячак, дип вәгъдә итә

Мөслим районы мәктәбенең дан тактасы Рафис Борһановның әтисе исеме белән ачыла

(Казан, «Татар-информ», 21 сентябрь, Рузилә Мөхәммәтова). Камал театры директоры Илфир Якупов татар зыялыларына татарча сөйләшә торган уенчыклар рекламалады. Бу тәкъдим ТР мәгариф һәм фән министры Рафис Борһановның татар зыялылары белән очрашып татар телен саклау һәм үстерү мәсьәләләре турында фикер алышуы вакытында булды.

Илфир Якупов сүзен Камал театрында бөтен спектакльләр татар телендә уйнала һәм синхрон тәрҗемә булуын билгеләп үтүдән башлады. “Без принципиаль рәвештә аларга бер генә колакчын бирәбез, алар икенче колагы белән татарча сүз тыңларга тиеш”, - диде ул.

“Яшь ата-аналарның һәрвакыт бала янында булырга вакыты да юк. Теле ачыла башлаган бала ул уенчыгын күтәреп йөри. Татарча сөйләшә торган уенчык белән ул татар телен ишетә. Шуңа без яшь артистлар белән утырып сөйләштек тә шундый “сигнал” уенчык ясаттык”, - диде ул куян һәм бүре уенчыкларын утырышта катнашучыларга тәкъдим итеп.

Илфир Якупов мондый уенчыкларның тавышын артистлар яздырырга тиешлеген һәм уенчыкның ике яки өч телдә сөйләшергә тиешлеген ассызыклады. Әмма халык шагыйре Ркаил Зәйдулла фикеренчә, уенчык татар телендә генә сөйләшергә тиеш. “Чөнки безнең халык уйлап чыгармаса да, үзгәртергә бик оста. Татарчасын бетереп русчасын гына калдырачаклар”, - дигән шикләрен белдерде ул.

Мәгариф министры Рафис Борһанов бу проект белән кызыксынып, республика җиткәкчелеге югарылыгында хәл итү кирәклеген әйтте. Илфир Якупов моның бер проект булып кына калмыйча, массакүләм җитештерү булырга тиешлеген билгеләп үтте.

Очрашуда шулай ук халык шагыйрьләре Разил Вәлиев, Ркаил Зәйдулла, Татарстан Язучылар берлеге рәисе Данил Салихов, “Әкият” курчак театрының баш режиссеры Илгиз Зәйниев һәм башкалар катнашты. Сәгать ярым барган очрашуда Рафис Борһанов татар интеллигенциясе вәкилләренең фикерләрен тыңлады.

Бу хакта тулырак: https://tatar-inform.tatar/news/2019/09/21/193997/

Мәгариф министры татар зыялылары белән очрашты

остаз — Fri, 20 Sep 2019 17:41:42 GMT

Очрашуда Рафис Борһанов татар интеллигенциясе вәкилләренең туган телне сакклау мәсьәләсендә тәкъдимнәрен тыңлады.

(Казан, 20 сентябрь, «Татар-информ», Рузилә Мөхәммәтова). 11 классны да татар телендә укыган Рамил Баһавиевның Бердәм дәүләт имтиханнарын 399 баллга тапшыруы Мәскәү белән сөйләшүләр алып барганда Татарстан өчен бик зур терәк булган. Бу хакта ТР Мәгариф һәм фән министры Рафис Борһанов бүген татар зыялылары белән очрашып татар телен саклау һәм үстерү мәсьәләләре турында фикер алышканда әйтте.

“Үзегезгә мәгълүм: бүгенге вазгыять татар телендә белем бирү өчен күп кенә каршылыклар тудырды. Россиянең Мәгариф турындагы законына үзгәрешләр кертелде”, - дип сүз башлады министр. Ул бүгенге көндә министрлыкның телләрне саклау юнәлешендә эшләгән эшләрен санап узды.

“Телләр саклау буенча программа да бар, бюджетыбыз да... Икенче яктан бөтенесен дә эшләдек дип әйтеп булмый. Чөнки татарча уку һәм сөйләшү кими бара. Сезне чакырып киңәшегезне аласы килгән иде”, - дип очрашу максатын аңлатты Рафис Борһанов.

Очрашуда халык шагыйрьләре Ренат Харис, Разил Вәлиев, Ркаил Зәйдулла, Татарстан язучылар берлеге рәисе Данил Салихов, Камал театры директоры Илфир Якупов, “Әкият” курчак театрының баш режиссеры Илгиз Зәйниев һәм башкалар катнашты.

Сәгать ярым барган очрашуда Рафис Борһанов татар интеллигенциясе вәкилләренең фикерләрен тыңлады. Вакыт-вакыт очрашу бәхәскә дә күчте. Сөйләшүнең нәтиҗәсе буларак, министр татар зыялыларына фикерләрен язмача әзерләп бирүләрен сорады.

“Безнең бүген кемгәдер гаеп ташламыйча гына бу зур һәм мәгънәле эшкә катнашырга уникаль мөмкинлегебез бар”, - диде ТР Министрлар Кабинеты белгече, шагыйрь Рүзәл Мөхәммәтшин очрашу азагында министр сүзен куәтләп.

Бу хакта тулырак: https://tatar-inform.tatar/news/2019/09/20/193990/

Татарстаннан Геннадий Емельянов Федерация Советына сенатор булып китә

остаз — Fri, 20 Sep 2019 12:34:42 GMT

(Казан, 20 сентябрь, “Татар-информ”, Лилия Гаделшина). Татарстан Дәүләт Советыннан вәкил буларак, РФ Федераль Җыены Федерация Советы әгъзасы вазифасын бүгеннән Геннадий Емельянов башкарачак. 2010-2019 елларда Алабуга районын җитәкләгән 62 яшьлек Емельяновны алтынчы чакырылыш ТР Дәүләт Советы депутатлары Федерация Советында Татарстанны тәкъдим итәр өчен сенатор итеп сайлады.

Бүген парламентның беренче утырышында тавыш бирү яшерен ысул белән үткәрелде.

“Геннадий Емельянов хезмәт юлын транспорт хуҗалыгы тармагында башлап җибәргән. Соңгы елларда берничә районны җитәкләде, шул исәптән - Яшел Үзән, Чаллы, Алабуганы. Лаеклы кандидат. Федерация Советында Олег Морозов белән бергәләп Татарстан мәнфәгатьләрен кайгыртыр дип ышанабыз”, - диде ТР парламенты рәисе Фәрит Мөхәммәтшин.

Яңа сайланган сенаторның вәкаләтләре 2019 елның 2 октябреннан гамәлгә керә.

Бу хакта тулырак: https://tatar-inform.tatar/news/2019/09/20/193944/

Марат Әхмәтов ТР Дәүләт Советы Рәисе урынбасары итеп билгеләнде

остаз — Fri, 20 Sep 2019 12:22:46 GMT

Бүген парламентның беренче утырышында ТР Дәүләт Советы Рәисе һәм аның өч урынбасары сайланды.

Татарстаннан Геннадий Емельянов Федерация Советына сенатор булып китә

Парламентта мәдәният һәм милли мәсьәләләр комитетын Айрат Зарипов җитәкләде

Татарстан Президенты яңа чакырылыш парламент депутатларына уңышлар теләде

Алтынчы чакырылыш Татарстан Дәүләт Советы Рәисе итеп Фәрит Мөхәммәтшин сайланды

Алтынчы чакырылыш Татарстан Дәүләт Советының беренче утырышы башланды

(Казан, 20 сентябрь, “Татар-информ”, Лилия Гаделшина). Бүген Казанда алтынчы чакырылыш ТР Дәүләт Советының беренче утырышында парламент рәисе һәм аның урынбасарлары сайланды. Урынбасарлар итеп моңа кадәр озак еллар ТР авыл хуҗалыгы һәм азык-төлек министры булган Марат Әхмәтов һәм бишенче чакырылыш парламентта да әлеге вазифаларны башкарган Юрий Камалтынов белән Татьяна Ларионова билгеләнде.

Мәгълүм булганча, бүген яшерен тавыш бирү нәтиҗәләре буенча, республика парламенты Рәисе вазифасына Фәрит Мөхәммәтшин кандидатурасы хупланды.

64 яшьлек Татьяна Ларионова төп эшчәнлегеннән аерылмыйча үз вәкаләтләрен башкарачак. Ягъни депутатлыкны “Яңарыш” Республика тарихи һәм мәдәни һәйкәлләрен торгызу фондындагы эшчәнлеге белән берлектә алып барачак. 62 яшьлек Юрий Камалтынов кандидатурасын тәкъдим итеп, Фәрит Мөхәммәтшин аның тормыш һәм профессиональ тәҗрибәсе республика парламенты өчен кирәкле булуын искәртте.

Фәрит Мөхәммәтшин Марат Әхмәтов кандидатурасы белән таныштыру артык эш, аны бөтен кеше дә яхшы белә, дип белдерде. "Марат Әхмәтовның бөтен тормышы авыл хуҗалыгы белән бәйләнгән. Ул икътисадны яхшы белгән оста оештыручы һәм хуҗалыклы кеше”, - диде Фәрит Мөхәммәтшин. Быел 16 июньдә Марат Әхмәтовка 65 яшь тулды.

Шулай ук ачык тавыш бирү юлы белән депутатлар бүген ТР Дәүләт Советы Секретаре вазифасына Лилия Мавринаны сайлады.

Бу хакта тулырак: https://tatar-inform.tatar/news/2019/09/20/193937/

Парламентта мәдәният һәм милли мәсьәләләр комитетын Айрат Зарипов җитәкләде

остаз — Fri, 20 Sep 2019 12:13:22 GMT

Парламент Рәисе Фәрит Мөхәммәтшин республикада мәгариф, мәдәният, фән һәм милли мәсьәләләр зур игътибар таләп итә, дип белдерде.

Татарстаннан Геннадий Емельянов Федерация Советына сенатор булып китә

Татарстан Президенты яңа чакырылыш парламент депутатларына уңышлар теләде

Марат Әхмәтов ТР Дәүләт Советы Рәисе урынбасары итеп билгеләнде

Алтынчы чакырылыш Татарстан Дәүләт Советы Рәисе итеп Фәрит Мөхәммәтшин сайланды

Алтынчы чакырылыш Татарстан Дәүләт Советының беренче утырышы башланды

(Казан, 20 сентябрь, «Татар-информ», Лилия Гаделшина). Алтынчы чакырылыш ТР Дәүләт Советының Мәгариф, мәдәният, фән һәм милли мәсьәләләр комитеты рәисе итеп Айрат Зарипов билгеләнде. Яңа сайланган парламентта бүген беренче утырыш үтте, депутатлар бертавыштан аның кандидатурасын хуплады.

Айрат Зариповка 57 яшь. Ул 2015 елдан «Татмедиа» Республика матбугат һәм массакүләм коммуникацияләр агентлыгы җитәкчесе булды. Хәзер депутатлык эшчәнлегенә күчкәч, әлеге вазифадан азат ителде.

"Сезгә комитет эшчәнлегенә актив рәвештә алынырга киңәш итәм. Мәгариф, мәдәният, фән һәм милли мәсьәләләр зур игътибар таләп итә", - дип мөрәҗәгать итте Айрат Зариповка парламент Рәисе Фәрит Мөхәммәтшин.

Айрат Зарипов 2004-2002 елларда - Казан шәһәре хакимиятенең иҗтимагый оешмалар һәм гаммәви мәгълүмат чаралары белән элемтә бүлеге җитәкчесе, 2002-2010 елларда - ТР Президенты матбугат хезмәте һәм 2010-2015 елларда Роскомнадзорның Татарстан буенча идарәсе башлыгы булып эшләде.
Татарстан Дәүләт Советында Айрат Зариповка кадәр Мәгариф, мәдәният, фән һәм милли мәсьәләләр комитетын 19 еллап Татарстанның халык шагыйре, Россия һәм Татарстанның атказанган сәнгать эшлеклесе Разил Вәлиев җитәкләде. 1990 елдан депутатлык хезмәтендә көч куйган 72 яшьлек Разил Вәлиев быел 8 сентябрьдә сайланган алтынчы чакырылышта парламентта депутатлыкка тәкъдим ителмәде.

Мәгариф, мәдәният, фән һәм милли мәсьәләләр комитеты составына 12 депутат керде, шул исәптән - Илшат Әминов, Нияз Гафиятуллин, Илшат Гафуров, Ркаил Зәйдулла, Рәүфәл Мөхәммәтҗанов, Альбина Насыйрова, Людмила Рыбакова, Мәгъсүм Сәлахов, Александр Славутский, Рамил Төхвәтуллин, Айдар Шәмсетдинов. Рәис урынбасары итеп алар Людмила Рыбакованы билгеләде.

Бу хакта тулырак: https://tatar-inform.tatar/news/2019/09/20/193919/

Алтынчы чакырылыш Татарстан Дәүләт Советы Рәисе итеп Фәрит Мөхәммәтшин сайланды

остаз — Fri, 20 Sep 2019 12:09:32 GMT

Яңа чакырылыш парламент җитәкчесе вазифасына тәкъдим ителгән Фәрит Мөхәммәтшин кандидатурасы күпчелек тавышны җыйды.

Татарстан Президенты 25 сентябрьдә еллык Юллама белән мөрәҗәгать итәчәк

Лотфулла Шәфигуллин икътисад һәм эшмәкәрлек комитетында рәислек итәчәк

Экология һәм табигатьтән файдалану комитетын элеккеге министр җитәкли

Татарстан депутаты ЛДПР партиясеннән үз теләге белән чыкты

Парламентта мәдәният һәм милли мәсьәләләр комитетын Айрат Зарипов җитәкләде

(Казан, 20 сентябрь, “Татар-информ”, Лилия Гаделшина). Бүген Казанда алтынчы чакырылыш ТР Дәүләт Советының беренче утырышында парламентның Рәисе сайланды. Бу вазифага Фәрит Мөхәммәтшин һәм Хафиз Миргалимов кандидатуралары тәкъдим ителде. Күпчелек тавышны Фәрит Мөхәммәтшин кандидатурасы җыйды.

Утырыш Татарстан Президенты Рөстәм Миңнеханов, ТР Дәүләт Киңәшчесе Минтимер Шәймиев, ТР Хөкүмәте Рәисе Алексей Песошин катнашында уза.

8 сентябрьдә парламентка 100 депутат сайланды. ТР Дәүләт Советында ике – “Бердәм Россия” һәм КПРФ фракцияләре төзелде. Фәрит Мөхәммәтшин – “Бердәм Россия” партиясе, Хафиз Миргалимов КПРФ вәкиле.
Хафиз Миргалимовка 65 яшь. Ул өченче чакырылыш депутат булып сайлана, КПРФның Татарстан төбәк бүлеге җитәкчесе, алтынчы чакырылыш ТР Дәүләт Советында КПРФ фракциясе башлыгы булып тора.

Киңкырлы дәүләт һәм җәмәгать эшлеклесе Фәрит Мөхәммәтшинга 72 яшь. Ул 1992 елдан башлап Татарстан Дәүләт Советы Рәисе вазифасын башкарып килде. Шулай ук ул “Татарстан – яңа гасыр” республика иҗтимагый хәрәкәте Югары Советы рәисе, “Бердәм Россия” партиясенең Татарстан бүлеге Секретаре, Татарстан Халыклары Ассамблеясе җитәкчесе вазифасын башкара.

Кандидатлар депутатлар алдында үз программалары белән чыгыш ясады. Беренче утырышта 100 депутатның 95е катнашты. Яшерен тавыш бирү юлы белән Хафиз Миргалимов кандидатурасын 13 депутат яклады, каршы - 81, тавыш бирми калучылар булмады. Фәрит Мөхәммәтшин кандидатурасын 88 депутат хуплады, 6сы - каршы булды, 2се - тавыш бирмәде.

Фәрит Мөхәммәтшин аның кандидатурасын хуплаганнары өчен рәхмәтен җиткерде. Бөтен белемен, тәҗрибәсен бу эшкә багышлаячагын, кайсы партия тәкъдим итүенә карамастан, республика үсеше өчен мөһим закон проектлары кабул ителүгә теләктәшлек белдерәчәген әйтте. "Алтынчы чакырылыш парламент үз эшен чиста биттән башламый. Бишенче чакырылышта 573 закон кабул ителде. Системалы эшне дәвам итәргә кирәк булачак. Закон проектларын тәкъдим итү буенча башка субъектларга үрнәк булырлык итеп эшләргә кирәк", - диде ул.

Шулай ук сайлаулар алдыннан "Бердәм Россия"нең "Минем депутат" проектына халыктан килгән 8,5 мең гозер һәм тәкъдимнәрне үтәү бурычы торганлыгын искәртте. Гозерләрнең 25 проценты - төзекләндерү, 13,3 проценты - юллар төзү-төзекләндерү, 12,3 проценты торак-коммуналь хуҗалылык мәсьәләләренә кагыла. Бөек Ватан сугышы ветераннарын, сугыш елы балаларын социаль яклау, 2020 елда ТАССРның 100 еллыгын бәйрәм итү, яшь буынга ватанпәрвәрлек тәрбиясен бирү кебек мәсьәләләр дә көн үзәгендә торганын әйтте.

"Тел, мәдәният, традицияләрне саклау, милләт һәм дианара мөнәсәбәтләрне ныгыту өлкәсендә дә актив эшләячәкбез", - диде Фәрит Мөхәммәтшин.

Бу хакта тулырак: https://tatar-inform.tatar/news/2019/09/20/193931/

Разин кайтавазы: Борһанов татар зыялыларының моң-зарын тыңлады

остаз — Fri, 20 Sep 2019 05:06:59 GMT

Татар зыялылары мәгариф министрына үз таләпләрен куйды: педагогик университетны КФУдан аерырга, фән эшлеклеләрен әзерләргә һәм татар уенчыклары булдырырга. Парламент, хөкүмәтнең язучылар сүзен ишетмәүдә гаепләделәр.

20 сентябрь Татарстан мәгариф һәм фән министры Рәфис Борһанов татар зыялылары белән очрашты. Түгәрәк өстәл рәвешендә узган утырышка язучылар, сәнгать әһелләре, театр җитәкчеләре, мәктәп мөдирләре, телевидение вәкилләре килгән иде. Җәмгысе – 30га якын кеше.

Очрашу алдан планлаштырылмаган булган, министрлыкта тиз арада зыялыларны җыярга карар иткәннәр. Утырышка килүчеләрне 3-4 көн элек шалтратып чакырганнар. Моңа нәрсә сәбәп булганын очрашуда аңлатып тормадылар. Күрәсең, Разин фаҗигасеннән соң Татарстанда татар зыялыларының тавыш чыгарып йөрүеннән шүрләгәннәр. Утырышта да Разин фаҗигасен берничә тапкыр телгә алдылар. Шулай да очрашуны ярым ябык рәвештә үткәрделәр. Рәсми матбугат чарасыннан кала, башка журналистлар утырышка чакырылмады. Шул рәвешле зыялыларның моң-зарын читкә чыгармавын министрлыкта алдан хәстәрләгәннәр. Азатлык әлеге очрашуның аудиоязмасын ала алды.

Министр: "Үзебезнең ресурс җитмәсә, президентка мөрәҗәгать итеп була"

Мәгариф министры Рәфис Борһанов очрашуны фәкать татар телендә генә алып барды. Милли проблемнар турында артык сөйләргә яратмаган министр чыгышы башында ук татар телендә белем бирү өчен күп кенә каршылыклар булганын яшермәде. Бу – Русия кануннары, федераль стандартлар. Мәгълүмат өчен, Татарстанда татар телендә белем һәм тәрбия бирүче 764 балалар бакчасы, 517 мәктәп һәм шуларның 183 филиалында татар телендә белем һәм тәрбия бирә икән.

Рәфис Борһанов

"Бүген урыс баласы туган тел дип татар телен, татар баласы – урыс телен, мордва – татарчаны сайлый ала. Моны канун нигезендә үзгәртергә кирәк. Миңтимер Шәймиев (Татарстан дәүләт киңәшчесе – ред.) бу хакта Ольга Васильева (Русия мәгариф министры – ред.) белән сөйләшкән иде. Ул да бу фикерне хуплаган иде.

Бюджетның өчтән бер өлеше мәгарифкә тотыла

Бер яктан, телләр турында канун бар. Бюджетның өчтән бер өлеше мәгарифкә тотыла. Ләкин бөтенесен дә эшләдек дип әйтеп булмый. Татарча сөйләшү, татар телен белү кими бара, кызганычка. Миңтимер Шәймиев җитәкләгән полилингваль мәктәпләр төзү програмы шунлыктан барлыкка килде", диде Борһанов.

Шушы хисаптан соң, мәгариф министры татар зыялыларына мөрәҗәгать итте. Ул яңа алымнар белән эшләргә, план төзеп эш итәргә чакырды.

"Шәһәрләрдә, авылларда эшләргә кирәк. Мәктәпләрдәге 500 кешелек залларда, авылларда клублар җыеп, концерт куеп, шигырь сөйләп, фикер алышып утыра торган җирләр бар. Әгәр үзебезнең ресурс җитми икән, президентка мөрәҗәгать итеп була", диде Рәфис Борһанов зыялыларга.

"Парламент безне чакырмый, министрлыклар җавап бирми"

Ләкин зыялыларны рәсми саннар артык кызыксындырмады. Һәрберсе бүгенге вазгыятьне тасвирларга һәм хәл итү юлларын күрсәтергә ашыкты. Беренче итеп сүз алган Татарстан язучылар берлеге рәисе Данил Салихов Удмуртиядә тел өчен үзен-үзе яндырган Альберт Разин фаҗигасенә ишарәләп, зыялылар фикеренә дәүләт органнарында да, беренче чиратта, парламентта да игътибар булмавын сөйләде.

Данил Салихов

"Күрше республикадагы хәлләрне аңлагансыздыр. Минем дә күзем ачыла бара. Минем язучыларым кул кушырып утырмауны таләп итә. Без ике кулны сызганып тел мәсьәләсендә эшли башлыйбыз. Яңа депутатлар җыелды. Алар да үз сүзләрен әйтер дип уйлыйбыз. Безнең язучыларның парламентка әйтәсе сүзе бар. Анда безне чакыручы кеше юк. Язучы кеше анда булырга тиеш. Министрлыклар белән очрашып сөйләшә алганыбыз юк. Мин хатлар юлладым. Ялган сүз түгел. Ул хатларга мин җавап ала алмадым", ди Данил Салихов.

Язучылар берлеге рәисе республикадагы балалар бакчаларын һәм мәктәпләрдә оештырылган эшне тәнкыйтьләде.

"Мәктәпләрдә дә мин татар теле үлә, башка эш эзләгез, татар теле укытучысы кирәкмәячәк, дигән сүзләрне укытучылардан да ишетәм. Яшь буынны кысрыклау дигән әйбер дә бар. Әгәр дә без киләчәктә татар теле укытучыларын тәрбияләмибез икән, әгәр дә без аларның сәгатьләрен үзебезгә тартып алабыз икән, яшь белгеч мәктәптән китә. Бу әйберләрне сез тикшерергә тиешсез", ди Салихов.

"КФУдан педагогик университетны аерып чыгарырга вакыт җиткәндер"

Шагыйрь Ренат Харис өч тәкъдим белән килгән иде. Шуларның берсе – мөстәкыйль педагогик университет булдыру. Ул аны Казан федераль университетыннан аерып чыгарырга кирәк ди.

Ренат Харис

"Стратегик хатаны төзәтергә кирәк. Казан федераль университетында тел һәм әдәбият белгечләрен әзерлиләр. Ләкин укытучылар әзерләмиләр. Алар кирәк. Шул очракта гына тактика кулланып эшли торган стратегия булдыра алабыз. Бу кемгәдер авырдыр. Заманында Казан федераль университетын зур итеп күрсәтергә кирәк булгандыр. Аерылып чыгарга вакыт җиткәндер. Әгәр дә безнең республикабызда мөстәкыйль педагогика университеты булмаса, эшләр яхшыга бармаячак", диде Ренат Харис.

Ләкин мәгариф министры Борһанов әлеге тәкъдимгә бернинди фикер дә белдермәде. Мөгаен, әлегә бу ябык темадыр. Ике ел элек Татарстан президенты үз юлламасында педагогика институты булдырылачак дип ышандырса да, бернинди уку йорты да оештырылмады.

Ренат Харис министрларның татар матбугатына язылмавын тәнкыйтьләде һәм Татарстанның эре ширкәтләре хисабына татар гаиләләренә бушлай газет-журналларга язылуны оештырырга кирәк дип белдерде. Һәм татар телен кухня теле буларак саклап калырга чакырды.

Татар телен кухня теле итеп саклап кала алсак, ул парламентка да үтеп керә

"Татар телен кухня теле итеп саклап кала алсак, ул Татарстан парламентына да, Башкортстан парламентына да үтеп керә. Безгә кухня теле турында кайгыртырга кирәк. Иң зур проблем – өйдә татарча сөйләшмиләр. Телгә игътибар – ул республикага булган игътибардан башлана. Махсус дәреслек кертергә кирәк. Дәүләт символлары турында сөйләп, балаларның йөрәгенә ишек ачып куябыз. Республикага ихтирамы булган кешедә теленә дә ихтирам булачак. Конкрет тәкъдим", диде Харис һәм Борһановка үз шелтәсен дә белдерде:

“Рәфис әфәнде, сез күрше-тирәдәге республикаларда тел мәсьәләсе безнекеннән дә начар дидегез. Бу аклануга сәбәп түгел. Мордовия, Киров, Удмуртиянең минуслы булган яшәү тәҗрибәсен уңышлы үрнәк итеп куюлары да мөмкин. Димәк, безгә Мәскәүдәге депутатларыбыз аша, үз мөмкинлекләребездән чыгып, төрле семинарлар оештырырга кирәк. Алар безгә үрнәк булып тормасыннар. Алар да кыбырсынсыннар, уйласыннар, нәрсәләрендер данласыннар”, дип мөрәҗәгать итте шагыйрь министрга.

Бу юлы Рәфис Борһанов Ренат Харисны җавапсыз калдырмады.

Ата-аналар башкорт телен өйрәнергә теләмибез диделәр

"Мин башка республикалар бездән начаррак дип мактанып әйтмәдем. Шул хәлгә җитмәбез дип ышанам дип әйттем. Канунга үзгәрешләр кертүне сорап, 60лап төбәккә үз тәкъдимнәребезне җибәргән идек. Башкортларны ал, Кавказларны – берсе дә безгә кулын сузмады. Башкорт күршеләребез Чаллыда башкорт сыйныфларын ачмакчы иде. Параллель класста 8 кеше булса, укытучы белән тәэмин итә алабыз, ә башкортларга 5 укучыга да укытучы бирәбез дидек. Министрлары килеп ата-аналарны җыеп бер сыйныф та оештырырга үгетли алмадылар. Күзләренә карап, башкорт телен өйрәнергә теләмибез диделәр. 25 ел элек мондый нәрсә буласын кем уйлаган? Аз гына дилбегәне җибәрсәң, аны кире тарттырып булмаганны күрдек", диде Борһанов.

Разил Вәлиев: "Татар мәктәпләре җимерек хәлдә"

Халык шагыйре Разил Вәлиев исә Татарстан үзе булдыра алганны эшләргә тиеш ди. Әйтик, татар мәктәпләренең биналары таушалуы, тиешле җиһазлар белән тәэмин ителмәвенә ишарәләде.

Разил Вәлиев

"Республикада без нәрсә эшли алабыз? Мин Яшел Үзән шәһәренең 5нче татар гимназиясендә булдым. Мәктәпнең бер бинасын төзекләндергәннәр. Икенчесендә җимерелеп төшәр дип тәрәзәгә кагылырга куркалар. Татар мәктәпләре үрнәк булырга тиеш. Кайсы ата-ана баласын җимерек мәктәпкә китерергә теләсен? Милли мәктәпләргә игътибарны арттырырга кирәк", диде Разил Вәлиев.

Элекке депутат дәүләт органнарына гына өмет итмәскә, ә җәмәгатьчелек белән эшләргә чакырды.

Җәмәгатьчелек белән күтәреп чыкмасак, дәүләт белән генә булмаячак

"Бүгенгә кадәр без Татарстан мәгариф канунын Русиянеке белән тәңгәлләштермәдек. Прокуратурадан әллә ничә тапкыр кисәтү килде. Күңелебез риза түгел. Могъҗиза көтәбез. Русия канунында федераль дәүләт стандартлары үзгәрергә тиеш дигән сүз бар иде. Федераль мәгариф стандартлары үзгәрмичә, Татарстан канунына төзәтмәләр кертмибез, дип әйттек прокуратурага. Аларның моңа дәлилләре юк. Без БДИны туган телдә бирү, дәүләт телләрен укыту таләбен куябыз. Җәмәгатьчелек белән бик нык итеп күтәреп чыкмасак, дәүләт белән генә булмаячак", диде Разил Вәлиев.

"Разин һәм Рамил вазгыятьне үзгәртте"

Удмуртиядә тел өчен үз-үзен яндырып үтергән Альберт Разин фаҗигасын ныклап бары Казанның 2нче татар гимназиясе мөдире Камәрия Хәмидуллина гына күтәреп чыкты.

Камәрия Хәмидуллина

"Бер кеше дә дөньяны үзгәртә ала. Удмуртиядәге вазгыятьне үзгәрттеме? Үзгәртте. Рамил Баһавиев (Казанның 2нче гимназиясе укучысы – ред.) 399 балл җыеп үзгәрттеме? Үзгәртте. Ул беренче интервьюсында ук 11нче сыйныфка кадәр бөтен фәннәрне татарча укыдым, репититор алмадым диде. Шуннан соң милли мәгариф турында башкача сөйләшә башладылар", диде Камәрия Хәмидуллина.

2нче гимназия мөдире сөйләгәнчә, Разин фаҗигасыннан соң икенче көнгә үк мәктәптә җыелыш үткәргәннәр һәм аерым дәресләрне интернетта туры трансляция аша күрсәтергә карар кылганнар.

"Җомга көнне дүрт укытучы туры трансляциядә дәрес бирделәр. Һәр дәресне ике хезмәткәр 10 минутлык итеп интернетта туры трансляциягә төшерде. 1 меңнән артык кеше карады. Ата-аналар төшке аш вакытында балаларының татарча белем алуын карап утырдылар. Балаларның үзләренә дә кызык булды. Әйтик, 11нче сыйныфта химия, 10нчы сыйныфта биология дәресен күрсәттек", дип сөйләде Камәрия Хәмидуллина.

"10-15 елдан татар театрлары урысча куя башлаячак"

Очрашуда театр өлкәсендә дә зур бәхәсләр булды. Утырышка Камал театры мөдире Илфир Якупов, Кариев театры мөдире Гүзәл Сәгыйтова, курчак театры баш режиссеры Илгиз Зәйниев чакырулы иде.

Татарга куркак куян түгел, ә бүре кирәк

Камал театры балалар өчен яңа спектакль әзерләнүе һәм балалар өчен аудиоәкиятләр яздыра башлаулары турында сөйләде. Илфир Якупов театр эшеннән читкә китеп, балалар өчен ике телдә сөйләшүче куян уенчыгы ясауларын сөйләде. Камәрия Хәмидуллина аңа җавап йөзеннән татарга куркак куян түгел, ә бүре кирәк диде. Озак кына көлешүләрдән соң иҗат әһелләре кабат театр темасына кайтты.

Дәүләт шурасына депутат булып сайланган шагыйрь Ркаил Зәйдулла Камал театрыннан кала, драма театрларының балалар өчен урысча спектакль куя башлавын тәнкыйтьләп чыкты.

Ркаил Зәйдулла

"Димәк, 10-15 елдан соң театрлар спектакльләрне урысча куярга мәҗбүр булачак. Бүген ул бала чага, иртәгә – сайлаучы. Мәктәпләрдә дә спектакль куймыйлар. Әлеге канунны юкка чыгарырга кирәк. Бу бит ата-анадан акча җыю түгел, балаларны сәнгатькә якынайту, татарлаштыру чарасы", диде Ркаил Зәйдулла.

Сөйләшүгә "Әкият" курчак театры баш режиссеры Илгиз Зәйниев кушылды. Аның сүзләренчә, хәзер курчак театрына укырга керергә теләүче татарларга кытлык бар.

Илгиз Зәйниев

"Мин язучы, режиссер гына түгел. Мин ике курс чыгардым. Быел өченче курс җыйдым. Курчак театрына укырга керергә теләүче бик күп түгел. Кемнәр килде, шуны алдык. Сәхнә теленә ничек укытабыз диләр. Татар курсы. 12 баланың 4-5е татар телен белми. Аларны алмас идем, ул вакытта минем курс җыелмаячак. Хәзер башны ватабыз. Телне өйрәнсәң, бюджетка күчерәм дидем берсенә. Үзем булсам да, түлим. Хәзер наданнар килә. Аларны да безне укыткан кешеләр укыта бит инде", диде Илгиз Зәйниев.

Проблем бүтәндә – телне өйрәнергә теләүче юк. Чөнки ул тормышта кирәк түгел

"Очрашу хисап бирүгә әйләнеп бара. Билгеле, монда эшләмәгән кешене чакырмаганнар. Тәкъдим ителгән әйберләр бары корал, ысул гына. Без сөйләшүдә проблемның нигезенә күз салмадык. Телне өйрәнүнең мөмкинлекләре юк түгел. Театр да, телевидение дә, әдәбият та бар. Проблем бүтәндә – телне өйрәнергә теләүчеләр юк. Чөнки ул тормышта кирәк түгел. Без монда утырып кына хәл итә алмыйбыздыр. Проблемның берсе – мәктәп програмы артык авырлаштырылган. Бүген бишенче сыйныфта югары математика өйрәтәләр. Ул кирәк түгелдер. Ләкин бу монда утырып хәл итә торган эш түгел. Бала шул хәтле авыр програм белән укыганда, тормышында кирәк булмаячак, аның ипие аңарга бәйле булмаган телне ата-ананың укытасы килми", диде ярсып Илгиз Зәйниев.

"5-10 елдан Тукай турында сөйли торган фән докторы булмаска мөмкин"

Фән өлкәсендә дә вазгыять катлаулана бара. Татарстан фәннәр академиясенең вице-президенты Дания Заһидуллина татар темасын өйрәнүче фән эшлеклеләренең кими баруын әйтте.

Дания Заһидуллина

"XX гасыр башында татар теле һумманитар гына түгел, барлык төгәл фәннәр теле буларак үсәргә тиеш дигән максат куйганнар. Әлбәттә, бүген без күреп торабыз, бу мәсьәләне кую да бик авыр. Чөнки татар телен фән теле буларак үстерер өчен ул гаиләдән, мәктәптән, югары уку йортыннан өзлексез рәвештә укытылырга тиеш. Шул вакытта гына аны фән теле буларак үстереп була. Бүген без Татарстанда нәрсә күрәбез? Безнең институтыбызда елына дүрт тапкыр чыга торган журнал бар. Физика, химия кебек фәннәрдән язучыларыбыз бик аз. Һумманитар өлкәдә илле яшьтән өлкән буыннан берничә кеше бар. Яшьрәкләр арасында юк дәрәҗәсендә”, диде Дания Заһидуллина.

Татарстан фәннәр академиясе вице-президенты инде хәзердән үк яшь татар телле фән эшлеклеләрен әзерли башларга кирәк, моның белән фәннәр академиясе белән мәгариф министрлыгы шөгыльләнергә тиеш ди.

"Татарстанда докторлар әзерләүне махсус игътибарга алырга тиеш булабыз. Без аерым кешеләрне әзерләргә тиеш. Совет чорында да шулай булган. Мәскәү, Петербурга җибәргәннәр. Миркасыйм Госманов, Әбрар Кәримуллиннарны. Шушы системны кабат кайтармасак, Татарстанда 5-10 елдан Тукай турында сөйли торган докторыбыз да булмаска мөмкин. Татар мәдәнияте, татар тарихы белән шөгыльләнә торган докторлар әзерләп, зур милли республикаларга, чит илләрдәге фәнни үзәкләргә җибәрергә, аларның фикерен үстерүне игътибарга алырга тиешбез. Бу бик әһәмиятле", диде Заһидуллина.

Мәгариф министры Рәфис Борһанов очрашуда модератор сыйфатындарак утырды. Ул татар зыялыларыннан тәкъдимнәрне язып җибәрүне сорады. Аларны тикшереп, кирәк икән, "экспертизага җибәреп", тормышка ашыру юлларын караячагын әйтте.

Чыганак: https://www.azatliq.org/a/30176910.html

Татар активисты Татарстан депутатларын Конституцияне үтәргә өндәп пикетка чыкты

остаз — Fri, 20 Sep 2019 05:01:00 GMT

ТИҮ вәкиле Кәшиф Гатин Татарстан депутатларыннан 1992 елгы Татарстан Конституциясен кире кайтаруны һәм аның 8нче маддәсен үтәүне таләп итеп ялгыз пикет уздырды.

20 сентябрь Татарстан парламентына яңа сайланган депутатлар беренче утырышка җыелганда парламент бинасы каршында ялгыз пикетка чыккан активист Кәшиф Гатин ике таләп язылган плакатлар күтәреп пикетка чыкты.

Гатин "Депутатлар! 1992 елгы Татарстан Конституциясен кайтарыгыз!" һәм "Депутатлар! Татарстан Конституциясенең 8нче маддәсен тормышка ашырыгыз!" дигән ике шигарне алмаш-тилмәш тотып торды.

Татарстан Конституциясенең 8нче маддәсе

1. Татарстан Республикасында дәүләт телләре – тигез хокуклы татар һәм рус телләре.
2. Татарстан Республикасының дәүләт хакимияте органнарында, җирле үзидарә органнарында, дәүләт учреждениеләрендә Татарстан республикасының дәүләт телләре бертигез нигезләрдә кулланыла.

Активист Азатлыкка әйтүенчә, аны пикетка чыгуга Татарстанда татар теленең һәм татар милләтенең бетүгә таба баруы этәргән.

"Яңа депутатлардан ни дә булса өмет итергә дә, аларга бәя бирергә дә әле иртә. Алар үзләрен эшләре белән күрсәтәчәк. Алар эшләрләр дип өметләнәбез. Шуңа күрә монда чыгып бастым да. Кайберләре таләпләр белән кызыксынып, яныма килеп укып карады. Кайберләре бөтенләй күрмәмешкә салышты.

Телне бернинди стратегия дә саклап калмый, ә бары аның юридик статусы гына саклап кала. Дәүләт теле дигән статусы. Татарстанда урыс теле өстен булганда татар теле берничек тә саклана алмый", диде ул.

Кәшиф Гатин

Гатин сүзләренчә, Татарстанда яшәүче һәр кеше республиканың ике дәүләт телен белергә тиеш.

"Берәр кеше Франциягә барып анда яшәргә тели икән француз телен өйрәнә, Англиягә барып анда яшәргә теләүче инглиз телен өйрәнә, Германиядә яшәүче дә алман телен өйрәнергә мәҗбүр. Ә без, татарлар, инглиз, француз, алманнан кайсы ягыбыз белән ким? Без әллә нәрсә түгел, бары тик тигезлек кенә таләп итәбез", диде ул.

Чыганак:https://www.azatliq.org/a/30174822.html?ltflags=mailer

"Дәүләт шурасына яңа җитәкче кирәк дип уйламыйсызмы?"

остаз — Thu, 19 Sep 2019 05:11:59 GMT

blob:https://www.azatliq.org/062c37ea-453c-4f3f-9422-6772ca5e4219

Фикерләр тыңлый аласыз

"Сөембикә кем ул?Сөембикәдән башка тагын кайсы ханбикәләрне беләсез?"

остаз — Fri, 13 Sep 2019 05:24:37 GMT

blob:https://www.azatliq.org/b41cd59b-8970-47b1-b669-d880f0ce7d8e

Ә Сез беләсезме?